Te Kaupapa Hītori Ora o Rangiwaea — Rangiwaea Living History Project
UPOKO 03 — TE MOUTERE

Te Moutere

Ko Rangiwaea te whenua, te kāinga, te tūāpapa o ngā whakatupuranga

Ko Rangiwaea ehara i te moutere noa e kitea ana i runga mahere. He kāinga, he wāhi tupu, he puna maharatanga, he tūāpapa hoki mō ngā whānau me ngā whakatupuranga kua hono atu ki tōna whenua me tōna moana.

Kei roto i ngā takutai, ngā repo, ngā pāmu, ngā kāinga, ngā ara, ngā tauranga me ngā wai e karapoti ana i te moutere ngā tohu o te hunga i noho, i mahi, i whakatipu whānau, i manaaki hoki i te whenua.

Ko Te Whenua Te Tūāpapa

Ka tīmata ngā kōrero o Rangiwaea ki te whenua. Ko te whenua te wāhi i tū ai ngā kāinga, i tupu ai ngā kai, i whāngai ai ngā kararehe, i tākaro ai ngā tamariki, ā, i hoki ai te tangata ki te whakatā.

He whenua kua takahia e ngā waewae o ngā tūpuna, ngā kaumātua, ngā kaimahi, ngā tamariki me ngā uri kua hoki mai ki te kimi anō i tō rātou tūrangawaewae.

Kāore te whenua e noho wahangū. Kei roto i ōna ara, ōna ingoa me ōna tohu ngā kōrero a te hunga i noho ki reira.
TE ĀHUA O RANGIWAEA

He Moutere i Waenga Whenua, Wai hoki

Ko te āhua o Rangiwaea kua hangaia e te whenua me te moana. Ka pā ngā tai, ngā hau, ngā ua me ngā wā o te tau ki ngā mahi, ngā haerenga me te oranga o te iwi.

Ko ngā wai huri noa i te moutere he ara haere, he puna kai, he wāhi mahi, he wāhi ako, he wāhi tākaro hoki. He maha ngā kōrero ka mau ki ngā tauranga, ngā takutai me ngā wāhi whakawhiti.

TE WHENUA

Ngā Pāmu me Ngā Māra

Kua roa te whenua e tautoko ana i ngā mahi pāmu, te whakatipu kai, te tiaki kararehe me te oranga o ngā whānau.

TE MOANA

Ngā Wai Huri Noa

Ko ngā wai o te moutere he ara, he pātaka kai, he wāhi mahi, he wāhi hī ika, he wāhi kohi kai hoki.

NGĀ TAURANGA

Ngā Wāhi Taenga me Te Wehenga

Ko ngā tauranga me ngā wāhi whakawhiti ngā tomokanga ki te moutere, ā, kua kite i ngā haerenga, ngā hokinga mai me ngā poroporoaki maha.

NGĀ ARA

Ngā Ara Tawhito me Ngā Ara Hou

Ka hono ngā ara i ngā kāinga, ngā pāmu, te marae, ngā takutai me ngā wāhi mahi, ā, he kōrero tō ia ara.

TE TAIAO

Ngā Rākau, Ngā Manu me Ngā Kararehe

Ko te taiao o Rangiwaea he wāhanga nui o tōna tuakiri, mai i ngā tipu me ngā manu ki ngā kararehe me ngā tohu o ia kaupeka.

NGĀ WĀHI

Ngā Ingoa e Mau Ana i te Hītori

Kei ngā ingoa wāhi ngā tohu o ngā tūpuna, ngā mahi o mua, ngā āhuatanga o te whenua me ngā kōrero tuku iho.

Te Oranga i Runga i te Moutere

Kua hangaia te oranga o Rangiwaea e te tata o te whenua, te wai, te whānau me te mahi. He wāhi i mōhiotia ai te tangata e te tangata, i tohaina ai ngā mahi, i manaakitia ai ngā tamariki, ā, i arohia ai ngā kaumātua.

Ko ngā rā mahi, ngā hui, ngā haerenga mā runga poti, ngā mahi pāmu, ngā mahi hī ika me ngā wā okioki katoa he wāhanga nō te hītori o te moutere.

Te whakatipu kararehe me te mahi pāmu
Te hī ika me te kohi kai moana
Ngā haerenga mā runga poti
Ngā hui me ngā mahi a te whānau
Ngā tākaro me ngā mahi a ngā tamariki
Te tiaki marae, kāinga me te whenua

He Whenua Kua Panoni

Pērā i ngā whenua katoa, kua panoni a Rangiwaea i roto i ngā tau. Kua huri ngā whare, ngā ara, ngā pāmu, ngā waka, ngā mahi me ngā tikanga o ia rā.

Kua ngaro pea ētahi whare. Kua neke ētahi whānau. Kua rerekē ētahi wāhi mahi. Engari kei roto tonu i ngā whakaahua me ngā maharatanga ngā āhua o te moutere i ngā wā o mua.

Mā te whakatakoto tahi i ngā mahere, ngā whakaahua me ngā kōrero, ka kitea te huringa o Rangiwaea mai i tētahi whakatupuranga ki tētahi atu.

Ngā Ingoa o Te Whenua

He taonga ngā ingoa wāhi. Ka tohu pea tētahi ingoa i tētahi tūpuna, i tētahi mahi, i tētahi āhuatanga o te whenua, i tētahi kaupapa nui, i tētahi kōrero tuku iho rānei.

Ko tētahi whāinga o tēnei kaupapa he kohikohi i aua ingoa, te hopu i te whakahua tika, te kimi i ō rātou tikanga, me te here anō i aua kōrero ki ngā wāhi e kōrerotia ana.

He Mahere Kōrero

Ka whanake tēnei wāhanga hei mahere ora o Rangiwaea. Ka taea te hono i ngā whakaahua, ngā ingoa, ngā reo, ngā kōrero me ngā maharatanga ki ngā wāhi motuhake o te moutere.

Mā konei ka taea e ngā uri te haere mā te mahere, te kite i tētahi wāhi, ā, ka rongo hoki i ngā kōrero e mau ana ki reira.

Āwhinatia Mātou ki te Mahere i Rangiwaea

Kei te mōhio koe ki tētahi ingoa wāhi, ara tawhito, tauranga, whare, pāmu, urupā, takutai, wāhi hī ika rānei? Tukuna mai tō mōhiotanga kia mau tonu ai ki te kaupapa.

Tukuna Mai He Kōrero Wāhi
Te Kaupapa Hītori Ora o Rangiwaea — Rangiwaea Living History Project