Te Kaupapa Hītori Ora o Rangiwaea — Rangiwaea Living History Project
UPOKO 09 — TE RĀRANGI HĪTORI

Te Rārangi Hītori

He ara e whai ai i ngā panonitanga, ngā kaupapa me ngā whakatupuranga o Rangiwaea

Ka whakatakoto tēnei wāhanga i ngā kaupapa o Rangiwaea ki roto i tētahi rārangi wā, kia kitea ai te hononga o ngā tāngata, ngā wāhi, ngā whare, ngā mahi me ngā panonitanga o te hapori.

Ehara te rārangi hītori i te kohinga rā anake. He ara kē hei whakaatu i te rere o te oranga mai i tētahi whakatupuranga ki tētahi atu.

Mai i Ngā Mahara ki Te Rārangi Wā

He maha ngā kōrero ka tīmata ki ngā kupu pērā i “i a mātou e tamariki ana,” “i mua i te hanganga o taua whare,” “i muri i te āwhā,” rānei.

Mā te whakataurite i ngā maharatanga, ngā whakaahua, ngā tuhinga me ngā kōrero whānau ka taea te whakatakoto i aua kaupapa ki tētahi wā e mārama ake ai.

Ka mārama ake te kōrero ina kitea tōna wāhi i roto i te rere o te wā.
NGĀ WĀHANGA O TE RĀRANGI HĪTORI

He Hītori e Tupu Ana

Ka whakatōpūhia te rārangi hītori i runga i ngā wāhanga whānui, kātahi ka tāpirihia ngā rā, ngā ingoa me ngā kōrero i te wā e whakaūngia ana ngā mōhiohio.

Ka noho tuwhera tonu tēnei wāhanga ki ngā whakatikatika, ngā rā hou me ngā kōrero tāpiri.

NGĀ TŪPUNA

Ngā Pūtake Tawhito

Ngā kōrero tuku iho, ngā tūpuna, ngā ingoa whenua me ngā hononga i whakatakoto i te tūāpapa o Rangiwaea.

TE NOHO

Ngā Kāinga me Ngā Whānau

Te whanaketanga o ngā kāinga, ngā pāmu, ngā ara me te noho a ngā whānau ki te moutere.

TE MAHI

Te Whenua me Te Moana

Ngā panonitanga i roto i te mahi pāmu, te hī ika, te kaimoana, ngā waka me ngā tikanga mahi.

TE HAPORI

Ngā Whare me Ngā Kaupapa

Te marae, te hāhi, ngā whare hapori, ngā kaupapa whānau me ngā wā whakahirahira.

NGĀ PANONITANGA

Ngā Wā o Te Huringa

Ngā āwhā, ngā panonitanga whenua, ngā wehenga, ngā hokinga mai me ngā kaupapa i huri ai te noho.

ĀPŌPŌ

Te Hītori e Hangaia Tonutia Ana

Ngā kaupapa o nāianei me ngā mahi e takoto ana hei taonga mā ngā uri o āpōpō.

Te Whakaū i Ngā Rā

Kāore ngā rā katoa e mōhiotia tika ana. I ētahi wā, ka taea anake te tohu i tētahi tekau tau, tētahi wāhanga o te tau, tētahi hui, tētahi whare, tētahi tangata rānei hei tohu wā.

Ka tuhia mārama te taumata o te mōhiotanga kia kitea ai te rerekētanga i waenga i te rā kua whakaūngia, te rā tata me te rā e whakapaetia ana.

Rā kua whakaūngia
Tau e mōhiotia ana
Tekau tau tata
I mua, i muri rānei i tētahi kaupapa
Puna o te mōhiohio
Taumata o te whakaū

Ngā Puna e Tautoko Ana

Ka kaha ake tētahi kaupapa i roto i te rārangi hītori mēnā ka tautokona e ngā puna maha.

Ka taea te whakamahi i ngā whakaahua kua tuhia ōna rā, ngā reta, ngā pānui, ngā pukapuka hui, ngā tuhinga mana, ngā kōrero ā-waha me ngā maharatanga a ngā whānau.

Ki te rerekē ngā puna, ka tuhia aua rerekētanga kia noho pono tonu te kaupapa.

Ngā Kaupapa Nui me Ngā Rā o Ia Rā

Ka whai wāhi te rārangi hītori ki ngā kaupapa nui, pērā i te whakatuwheratanga o tētahi whare, tētahi āwhā, tētahi panonitanga whenua, tētahi hui nui rānei.

Engari ka whai wāhi hoki ngā kaupapa o ia rā: te taenga mai o tētahi poti hou, te tīmatanga o tētahi pāmu, te whakatō rākau, te hokinga mai o tētahi whānau, te hanganga rānei o tētahi ara.

Mā ēnei kōrero iti ka kitea te āhua tūturu o te noho me te panoni o te moutere.

He Rārangi Hono

Ka hono ia kaupapa ki ētahi atu wāhanga o te kaupapa. Ka taea te pāwhiri i tētahi rā kia kitea ngā tāngata, ngā whakaahua, ngā kōrero, ngā wāhi me ngā hopunga reo e pā ana ki taua wā.

Mā konei ka noho te rārangi hītori hei ara whakatere i roto i te kohinga katoa, kaua hei rārangi rā motuhake noa iho.

He Tauira Tīmatanga

Ka whakakīngia tēnei wāhanga i te wā e tae mai ana ngā kōrero kua whakaūngia. Ka tīmata pea ki ngā wāhanga e whai ake nei:

Ngā kōrero tuku iho o te moutere
Ngā kāinga me ngā whānau tuatahi e maumaharatia ana
Ngā whanaketanga o ngā pāmu me ngā ara
Ngā whare marae, hāhi me ngā whare hapori
Ngā āwhā, ngā panonitanga me ngā kaupapa nui
Ngā hokinga mai me ngā kaupapa o nāianei

Tāpiritia Tētahi Rā ki Te Hītori

Kei te mōhio koe nō āhea tētahi whare i hangaia, tētahi hui i tū, tētahi whānau i hoki mai, tētahi pāmu i tīmata, tētahi kaupapa rānei i pā ki Rangiwaea? Tukuna mai te rā me ngā kōrero tautoko.

Tukuna Mai He Rā, He Kaupapa
Te Kaupapa Hītori Ora o Rangiwaea — Rangiwaea Living History Project