Te Kaupapa Hītori Ora o Rangiwaea — Rangiwaea Living History Project
UPOKO 05 — NGĀ KŌRERO

Ngā Kōrero

Ko ngā kōrero te ara e hoki mai ai ngā tāngata, ngā wāhi me ngā rā kua pahure

Kei roto i ngā kōrero te oranga o Rangiwaea. Mā ngā kupu a te tangata ka hoki mai ngā āhua o ngā kāinga, ngā mahi, ngā haerenga, ngā raruraru, ngā katakata me ngā wā whakahirahira o ia whakatupuranga.

He wāhanga tēnei mō ngā kōrero nui me ngā kōrero iti — mō ngā kaupapa i panoni ai te hapori, me ngā wā noa o ia rā kua noho hei taonga i roto i ngā maharatanga o te whānau.

He Kōrero Tūturu, Nā Te Tangata

Kāore e tika kia āta whakapaipaitia te hītori kia kore ai e kitea tōna āhua tūturu. Kei roto i te hītori ora te hari, te pōuri, te mahi nui, te mamae, te ngākau toa, te whakakatakata me te aroha.

Ka tiakina e tēnei kaupapa te reo o te kaikōrero, te āhua o tana whakamaharatanga me te horopaki i puta mai ai tana kōrero.

He kōrero pono nō te tangata, he taonga pono mō ngā uri.
NGĀ MOMO KŌRERO

Te Whānuitanga o Te Oranga

Kāore he tauira kotahi mō te kōrero pai. Ka taea te tīmata i tētahi whakaahua, i tētahi ingoa, i tētahi rerenga kupu, i tētahi mahi tawhito, i tētahi haerenga poti, i tētahi hui, i tētahi aituā, i tētahi katakata rānei.

Ko te mea nui, he mea whai tikanga ki te tangata, ki te whānau, ki te hapori rānei.

TE KĀINGA

Ngā Kōrero Whānau

Ngā kōrero mō te whakatipu tamariki, ngā kai, ngā mahi o te kāinga, ngā hui, ngā manuhiri me ngā tikanga o ia whānau.

TE MAHI

Ngā Ringa Raupā

Ngā kōrero mō te pāmu, te moana, te hanga whare, te tiaki kararehe, te kohi kai me ngā mahi i tautoko ai te hapori.

TE MOANA

Ngā Haerenga me Te Kaimoana

Ngā poti, ngā tai, ngā hī ika, ngā wāhi kohi kai, ngā whakawhitinga me ngā āhuatanga o te noho tata ki te wai.

TE MARAE

Ngā Hui me Ngā Kawenga

Ngā whakatuwheratanga, ngā tangihanga, ngā karakia, ngā hui whānau, ngā whaikōrero me ngā mahi i muri i te tirohanga a te katoa.

TE TAMARIKITANGA

Ngā Tākaro me Ngā Mahi Huna

Ngā mahi a ngā tamariki, ngā piki rākau, ngā kauhoe, ngā whakangahau, ngā raruraru me ngā haerenga i maumaharatia mō ake tonu atu.

TE WHAKAKATA

Ngā Kiripuaki me Ngā Kōrero Pukuhohe

Ngā tāngata rongonui mō ō rātou āhua, ngā kōrero ngahau, ngā mahi mīharo me ngā wā e katakata tonutia ana te whānau.

NGĀ WĀ UAUA

Te Manawanui

Ngā āwhā, ngā mate, ngā raruraru, ngā wehenga me ngā wā i tū ngātahi ai te hapori ki te tautoko i a rātou anō.

NGĀ HOKINGA MAI

Te Here ki te Kāinga

Ngā kōrero a te hunga i wehe atu, i noho ki wāhi kē, ā, i hoki mai ki te whenua me te whānau.

NGĀ WĀ HIRA

Ngā Kaupapa i Panoni Ai Te Hapori

Ngā hui nui, ngā whare hou, ngā panonitanga whenua, ngā kaupapa hapori me ngā takahanga e maumaharatia tonutia ana.

He Pēhea Te Hanga i Tētahi Kōrero?

Kāore te kaikōrero e tika kia noho hei kaituhi. Ka taea te tuku i tētahi maharatanga poto, te kōrero mā te waea, te hopu reo, te tuku whakaahua me ngā kupu whakamārama, te noho rānei mō tētahi uiui.

Ka taea e te kaupapa te āwhina ki te whakaraupapa i ngā kōrero, engari ka noho tonu te mana o te kōrero ki te tangata nāna i tuku.

Tētahi maharatanga poto
Tētahi kōrero whānau roa
Tētahi whakaahua me ōna whakamārama
Tētahi hopunga reo, ataata rānei
Tētahi uiui ā-kanohi, ā-ipurangi rānei
Tētahi kōrero kua tukuna iho e ngā tūpuna

He Tika, He Whakaute, He Horopaki

I mua i te whakaputanga o tētahi kōrero, me mārama ko wai te kaikōrero, nō hea te kōrero, ko wai ngā tāngata e kōrerotia ana, ā, mēnā he wāhanga tairongo kei roto.

Ka taea te pupuri i ētahi kōrero mō te whānau anake, te whakaroa i te whakaputanga, te tango rānei i ngā taipitopito kāore e tika kia kitea whānuitia.

Ko te kaupapa matua, kia ora tonu te kōrero me te kore e takahi i te mana o te tangata.

Ngā Kōrero e Hono Ana

Ka taea e tētahi kōrero te hono ki ngā wāhanga maha o te kaupapa. Tērā pea ka hono ki tētahi tangata, tētahi whakaahua, tētahi wāhi, tētahi hopunga reo me tētahi wā i roto i te rārangi hītori.

Mā ēnei hononga ka nui ake te māramatanga. Ka tīmata pea te manuhiri ki tētahi whakaahua, ka kitea tētahi ingoa, ka whakarongo ki te reo o taua tangata, ā, ka whai i tana kōrero ki tētahi wāhi motuhake o Rangiwaea.

He Kōrero Kāore Anō Kia Kōrerotia

Kei roto tonu pea i ngā kāinga ngā kōrero kāore anō kia hopukina. He kōrero pea kua kōrerotia i te tēpu kai, i runga poti, i te taha o te ahi, i muri rānei i tētahi tangihanga.

Ko aua kōrero tonu te ngako o te hītori ora — ngā kōrero e mōhiotia ana e te whānau, engari kāore anō kia whai kāinga pumau mō ngā uri.

Tukuna Mai Tō Kōrero

Kāore tō kōrero e tika kia roa, kia tino oti rānei. Tīmata mai ki tētahi ingoa, tētahi whakaahua, tētahi maharatanga, tētahi rerenga kōrero rānei. Mā tātou e āta whakatipu.

Tīmata He Kōrero
Te Kaupapa Hītori Ora o Rangiwaea — Rangiwaea Living History Project